Is liberalisme een verloren zaak?

Enkele jaren geleden werd ik uitgenodigd om een universitaire lezing te geven over het belang van vrije meningsuiting. Ik hield een bekwame voordracht, maar het ontbrak me aan passie, niet omdat ik er niet in geloofde, maar omdat ik de dreiging of de dringende noodzaak niet inzag om het onderwerp zelfs maar aan te snijden. Vrijheid van meningsuiting is in mijn volwassen leven altijd een ononderhandelbaar principe van beschaafd leven geweest.

Hetzelfde geldt voor de persvrijheid en godsdienstvrijheid. Dit zijn gewoon dingen die we geloven. Alleen gestoorde psychopaten en gevaarlijke ideologische fanatici zouden ze betwisten.

Wat ik niet had begrepen was wat in die tijd een dagelijks onderdeel van het leven aan de meeste grote universiteiten was geworden: de bestraffing van afwijkende meningen, de beperking van ideeën, het muilkorven van studenten, de intimidatie van de faculteit, en de geleidelijke overname van het campusleven door politiek gemotiveerde bestuurders die vastbesloten waren bepaalde meningen uit te bannen zodat andere zouden opklimmen.

Herbert Marcuse

Wat de studenten en professoren meemaakten was de triomf van Herbert Marcuse’s opvatting dat wat mensen “vrije meningsuiting” noemen het bourgeoismasker is van uitbuitende machtsverhoudingen. Zijn essay “Repressieve Tolerantie” uit 1969 ging verder en bespotte en hekelde alle vaste postulaten van het liberalisme als frauduleus. Hij stelde dat de enige weg naar werkelijke emancipatie een “strijd tegen een ideologie van tolerantie” was.

En wat hij zei over het vrije woord, zei hij ook over elk ander postulaat van de liberale theorie: commerciële vrijheid, eigendomsrechten, vrijwillige vereniging, mensenrechten, vrije handel, religieuze tolerantie, en al het andere. Het was allemaal één groot complot om een vals bewustzijn te creëren van de onderliggende realiteit van de bourgeois hegemonie.

Carl Schmitt

De beweringen waren niet echt nieuw. Carl Schmitt maakte hetzelfde argument in 1932 met zijn boek The Concept of the Political. Ook hij stelde dat het liberalisme een illusie was, een ideologische dekmantel die door gluiperds in het leven was geroepen om de bevolking wijs te maken dat het leven goed was, terwijl het in werkelijkheid verschrikkelijk was en er dringend behoefte was aan een despoot om de zaken recht te zetten.

Het enige echte verschil was de ideologische smaak van het betoog, Marcuse van links en Schmitt van rechts. Schmitt werd natuurlijk een vooraanstaand nazi-jurist, een voorvechter van de sociale noodzaak om vijanden af te slachten om Duitsland te heroveren in naam van de ware patriotten.

Toen ik mijn lezing gaf, was ik mij er niet echt van bewust dat de opvattingen van Marcuse en Schmitt zo sterk in opkomst waren dat velen in elitekringen echt helemaal niet meer in het liberalisme geloofden. De ideeën waren uit de academie weggesijpeld naar de media, het bedrijfsleven en de administratie van de openbare colleges. Ik had geen idee dat de ineenstorting nog maar een paar jaar verwijderd was.

Gebarsten fundament

Om zeker te zijn, de opkomst van Trump baarde me zorgen, niet alleen vanwege zijn anti-liberalisme (beginnend met zijn afkeer van vrije handel, maar zich uitbreidend tot vele andere gebieden), maar ook omdat zijn presidentschap het fanatisme aan de andere kant zou aanwakkeren. Waren we gedoemd om de vrijheid te zien verpletteren in een strijd tussen twee soorten gif, net als in het interbellum in Europa? Dat was mijn zorg. Maar toen waren mijn zorgen een abstractie, meer over de gezondheid van de intellectuele cultuur dan een verwachting dat het einde van de vrijheid zo reëel zou worden.

Op 12 maart 2020 waren al mijn zorgen niet langer een abstractie. De president vaardigde een decreet uit om reizen vanuit Europa te blokkeren in naam van viruscontrole. Hij liet vaag doorschemeren dat er nog meer zou komen. Ik voelde die avond dat er iets vreselijks was gebeurd met de beschaving.

En er kwam meer. Enkele dagen later, op een persconferentie die zeker de geschiedenis zal ingaan, riep hij op tot het stilleggen van het Amerikaanse leven gedurende twee weken, omdat dit noodzakelijk was om “het virus te verslaan”. De epidemiologische wiskunde hield geen stand, maar Trump was misleid door vijanden van binnenuit. Dat hij geneigd was te geloven dat hij zou zijn als Xi Jinping die ook zogenaamd “het virus versloeg” spreekt van een groot onderliggend probleem: de overschatting van dictatoriale dapperheid en het gebrek aan vertrouwen in vrijheid om problemen op te lossen.

Natuurlijk werden de twee weken verlengd tot vier, toen zes, toen acht, en in sommige gebieden zelfs tot twee jaar. Zelfs nu nog zijn de overblijfselen van controlemaatregelen overal om ons heen, van maskers in vliegtuigen tot vaccinatieverplichtingen voor onder meer federale werknemers en studenten. De vrijheid waarvan we dachten dat ze aan de basis zo veilig was, bleek dat helemaal niet te zijn. De rechtbanken hebben zich er pas veel later mee bemoeid.

Tegen de tijd dat Trump doorhad dat hij in de maling was genomen, hadden zijn eigen vijanden, zowel binnen als buiten, de zaak van de lockdown overgenomen. Het was enorm waardevol gebleken om de omvang, reikwijdte en macht van regeringen op alle niveaus enorm te vergroten – meer zelfs dan de wereldoorlogen in eerdere perioden. De bevolking was zo gedesoriënteerd en verward geraakt door de gebeurtenissen rondom, dat het standaard gedrag was zich neer te leggen bij de controle. De ware kleuren van mainstream links kwamen aan het licht, terwijl de aanhangers van Trump in een lange periode van verwarring bleven over wat zij geacht werden te doen en te geloven.

Thuisblijfverordeningen, beperkingen van de gezinscapaciteit en bedrijfssluitingen veranderden in binnenlandse reisbeperkingen en nieuwe oplegging van sociale media die megafoons werden voor overheidspropaganda. Op een bepaald moment tijdens deze ineenstorting begonnen Fauci en Biden beide op een geringschattende manier over vrijheid te spreken, alsof degenen die een fundamenteel principe van de beschaving verdedigden gek en egoïstisch waren. De term “freedumb” begon ingang te vinden. En censuur begon de norm te worden: ertegenin gaan is in feite een soort gedachtemisdaad geworden.

De wrakstukken van deze twee jaar zijn overal om ons heen, en de slachtoffers liggen verspreid over de bevolking. Het zijn kinderen van wie twee jaar onderwijs is gestolen, de Covid-dodelijke slachtoffers die vielen door gebrek aan vroege behandeling en een compleet falen om de ouderen te beschermen, de miljoenen die gedwongen werden medicijnen te slikken die ze niet wilden of nodig hadden, de verwoesting van de kunsten en kleine bedrijven, het hartzeer van families die geen toegang hadden tot hun geliefden in het ziekenhuis, de bijna volledige overname van de macht van de media en het bedrijfsleven door de regering, en nog veel meer.

De gevolgen van deze oorlog tegen de vrijheid blijven maar komen en nemen verschillende vormen aan. Inflatie, depressie, tribalisme, nihilisme, nationalisme en protectionisme, en nu oorlog en de dreiging van een nucleaire oorlog. Het heeft allemaal met elkaar te maken. Dit is wat er gebeurt wanneer een regime achteloos besluit af te zien van grondbeginselen en mensenrechten als facultatief beschouwt, die gemakkelijk met voeten kunnen worden getreden wanneer de deskundigen zeggen dat het op dat moment niet nuttig is om hun doelen te dienen.

De macht van de publieke opinie

We zijn nog lang niet klaar met dit alles. Het grootste slachtoffer van allemaal is het traditionele idee van vrijheid zelf. Vrijheid kan niet langer worden beschouwd als een algemeen aanvaard recht. Zij is altijd en overal afhankelijk van wat de elites besluiten dat goed voor ons is. Ja, voorlopig zijn de ergste tirannieën teruggedraaid, al was het maar om ons allemaal even een pauze te gunnen om wat stoom af te blazen. Maar het regime zelf – een term die niet alleen verwijst naar de regering maar naar een hele machinerie van dwang en controle – heeft geen belangstelling voor boetedoening of berouw. Inderdaad, de verontschuldigingen zijn zeer schaars, en de bekentenissen van fouten ondraaglijk zeldzaam. Van ons allen wordt verwacht dat wij verder gaan met ons leven in de veronderstelling dat dit alles volkomen normaal is.

Is het liberalisme een verloren zaak? Velen zeggen van wel. Velen dromen er vandaag van dat het weg zou blijven, voor altijd gedoemd om beschouwd te worden als een mislukt experiment in een wereld die hunkert naar autoritaire controle door rechts, links, de technocratische elite, of iets anders. Gedemoraliseerd en gedeprimeerd door zoveel “shock and awe”, en levend in tijden van alomtegenwoordige bewaking en onverbiddelijk dictaat, zijn vele anderen geneigd de droom van vrijheid volledig op te geven.

Dit lijkt me te ver gaan. Denk maar aan al die verplichtingen die onder druk van de publieke opinie onhandig zijn teruggedraaid, zoals de vaccinatieplicht en de paspoorten. Ze werden verondersteld permanent te zijn. Wat is anders het nut van een mandaat dat in een paar maanden verschijnt en weer verdwijnt? Dit leert de mensen alleen maar wat ze de volgende keer moeten doen: niet gehoorzamen en afwachten tot het regime het opgeeft.

Deze mandaten moesten worden ingetrokken als reactie op de druk van de publieke opinie en het bedrijfsleven. Dat is een echte bron van hoop. Het is nog lang geen overwinning, maar het is een goed begin, en het bewijst dat de publieke opinie kan veranderen en een verschil kan maken. Maar het vergt werk, moed, onafhankelijk denken en de bereidheid om op te komen voor wat waar is in een wereld die overal waar we ons wenden leugens schreeuwt.

Het gevaarlijke vermoeden van onvermijdelijkheid

Ik geef toe dat ik naïef was. Ik had er geen idee van hoe zwak de filosofische infrastructuur van de beschaving was geworden. In veel opzichten kijk ik terug op mijn houding van voor 2020 en zie ik bepaalde parallellen met de liberalen uit het Victoriaanse Whiggish-tijdperk aan het eind van de 19e eeuw. Net zoals ik stilzwijgend een einde-van-de-geschiedenis-visie had aangenomen, en daarmee een wild optimisme over technologie en markten, waren de liberalen van 130 jaar eerder er ook zeker van dat de mensheid alles al had uitgedokterd.

Voor mensen als Lord Acton, Mark Twain, Auberon Herbert, Herbert Spencer, John Henry Newman, William Graham Sumner, William Gladstone, en zovele anderen, waren er nog resterende problemen die moesten worden aangepakt op de weg naar universele emancipatie en vrijheid, maar de enige hinderpalen waren vooroordelen en institutionele weerstand die mettertijd zeker zouden vergaan. We zouden nooit meer teruggaan.

Wat er gebeurde, en wat niemand van hen ooit had kunnen voorzien, was de Grote Oorlog die al het oude kwaad ontketende en er enkele nieuwe aan toevoegde. Reflecterend over deze ramp, schreef Murray Rothbard dat de intellectuelen van de generatie daarvoor te zelfverzekerd waren geworden, te overtuigd van het onvermijdelijke van de overwinning voor menselijke vrijheid en rechten. Als gevolg daarvan waren zij niet voorbereid op de verschrikkingen die de wereld in het tweede decennium van de 20e eeuw overspoelden.

Waren degenen onder ons die na het einde van de Koude Oorlog, de opkomst van Internet en de eeuwwisseling van de 20e eeuw de onvermijdelijke vooruitgang en vrijheid vierden, net zo nalatig naïef over het kwaad dat wachtte op het juiste moment om zich op de wereld te ontladen? Ik ben er zeker van. Ik reken mezelf tot degenen die het nooit voor mogelijk hielden.

De vraag is wat we nu moeten doen aan het probleem van het anti-liberalisme. Het antwoord lijkt voor de hand te liggen, ook al is de strategie voor de overwinning ongrijpbaar. We moeten terugwinnen wat we verloren hebben. We moeten de liberale geest heroveren, niet alleen voor onszelf of voor één klasse, maar voor alle mensen. We moeten opnieuw geloven in en vertrouwen op vrijheid als de basis van het goede leven. Dat betekent dat we ons moeten verzetten tegen de talloze hegemonische krachten om ons heen, die vastbesloten zijn de chaos van de afgelopen twee jaar te gebruiken om hun verworvenheden te verankeren en de rest van ons voor altijd onder hun laars te houden.

Ook al boeken we vooruitgang in die richting, laten we toch ook leren van onze fouten: vroeger dachten we dat we veilig waren en waarschijnlijk dat de uiteindelijke triomf van de vrijheid onvermijdelijk was. Door die veronderstelling lieten wij onze waakzaamheid varen en keken wij weg van de toenemende dreigingen rondom ons. Wij weten nu dat niets onvermijdelijk is. Geen technologie, geen reeks wetten, geen bepaalde reeks heersers, geen bestseller kan een blijvende overwinning van de vrijheid garanderen.

Van Onder het puin

“Het kan zijn dat de vrije samenleving zoals wij die kennen de krachten van haar eigen ondergang in zich draagt,” schreef F.A. Hayek in 1946, “dat wanneer vrijheid eenmaal bereikt is, zij als vanzelfsprekend wordt beschouwd en ophoudt gewaardeerd te worden, en dat de vrije groei van ideeën, die de essentie is van een vrije samenleving, de vernietiging teweeg zal brengen van de fundamenten waarvan zij afhankelijk is.”

Toch vond Hayek hoop in de mening van veel jonge mensen die de ergste verschrikkingen van tirannie en oorlog hadden meegemaakt. “Betekent dit dat vrijheid alleen gewaardeerd wordt wanneer zij verloren gaat, dat de wereld overal een donkere fase van socialistisch totalitarisme moet doormaken voordat de krachten van vrijheid opnieuw kracht kunnen verzamelen? Dat kan zo zijn, maar ik hoop dat het niet zo hoeft te zijn.”

Hayek schreef deze woorden driekwart eeuw geleden, en hij had gelijk: de vrijheid heeft een tijd lang goed gedraaid. En toch is zij weer ineengestort, precies om de redenen die Hayek noemde: zij werd als vanzelfsprekend beschouwd en werd niet meer naar waarde geschat.

Het trauma van onze tijd zal ongetwijfeld een grote invloed hebben op het denken van miljoenen zoniet miljarden mensen over de hele wereld, waardoor velen dieper zullen gaan nadenken over vraagstukken van vrijheid en controle. Mogen deze nieuwe gedachten aanleiding geven tot een wedergeboorte van hoop en inspireren tot het werk dat nodig is om de vrijheid te herstellen, zodat de mensheid uit de puinhopen tevoorschijn kan komen en het beschaafde leven weer kan opbouwen.

Bron: Jeffrey A. Tucker
Jeffrey A. Tucker is oprichter en voorzitter van het Brownstone Institute en de auteur van vele duizenden artikelen in de wetenschappelijke en populaire pers en tien boeken in vijf talen, het meest recent Liberty or Lockdown. Hij is ook de redacteur van The Best of Mises. Hij spreekt veel over onderwerpen op het gebied van economie, technologie, sociale filosofie en cultuur.


Beheerder Vincent W Schoers

Copyright © 2021 door Zorgdatjenietslaapt.nl. Toestemming tot gehele of gedeeltelijke herdruk wordt graag verleend, mits volledige creditering en een directe link worden gegeven.

Mijn lichaam is geen eigendom van de staat. Ik heb de uitsluitende en exclusieve autonomie over mijn lichaam en geen enkele politicus, ambtenaar of arts heeft het wettelijke of morele recht om mij te dwingen een niet-gelicentieerd, experimenteel vaccin of enige andere medische behandeling of procedure te ondergaan zonder mijn specifieke en geïnformeerde toestemming. De beslissing is aan mij en aan mij alleen en ik zal mij niet onderwerpen aan chantage door de overheid of emotionele manipulatie door de media, of zogenaamde celebrity influencers.

Geef een antwoord